Lịch sử hình thành và phát triển ngành bảo hiểm: Từ hàng hải đến thời đại số

Ngày nay, bảo hiểm đã trở thành một phần quan trọng của hệ thống tài chính và quản trị rủi ro, bảo vệ từ sức khỏe, tài sản, phương tiện, hàng hóa đến các hoạt động kinh doanh quy mô lớn. Tuy nhiên, ngành bảo hiểm hiện đại không xuất hiện trong một thời điểm duy nhất mà được hình thành qua hàng trăm năm phát triển của thương mại và nhu cầu chia sẻ rủi ro.

Từ những hình thức cùng nhau phân tán thiệt hại của thương nhân thời cổ đại, bảo hiểm từng bước phát triển thành hợp đồng có điều khoản, phí bảo hiểm, phạm vi trách nhiệm và cơ chế bồi thường rõ ràng như ngày nay.

Những hình thức chia sẻ rủi ro sơ khai

Trước khi xuất hiện doanh nghiệp bảo hiểm, con người đã biết cách phân tán và chia sẻ rủi ro.

Trong hoạt động thương mại cổ đại, các thương nhân thường tìm nhiều cách để tránh việc một sự cố có thể khiến họ mất toàn bộ tài sản. Một nguyên tắc đơn giản là không tập trung toàn bộ hàng hóa vào một chuyến vận chuyển duy nhất hoặc cùng góp vốn để chia sẻ cả lợi nhuận lẫn thiệt hại.

Những cơ chế này chưa phải bảo hiểm theo nghĩa pháp lý hiện đại nhưng đã thể hiện tư tưởng quan trọng nhất của bảo hiểm: không để hậu quả của một rủi ro lớn chỉ do một cá nhân gánh chịu.

Bảo hiểm hàng hải đặt nền móng cho bảo hiểm hiện đại

Sự phát triển mạnh của thương mại đường biển tại châu Âu trong thời Trung cổ làm gia tăng nhu cầu bảo vệ tàu và hàng hóa trước những rủi ro như đắm tàu, bão, cướp biển hoặc mất hàng.

Các tài liệu lịch sử cho thấy những hợp đồng bảo hiểm có hình thức tương đối gần với bảo hiểm hiện đại xuất hiện tại các thành phố thương mại miền Bắc Italia vào đầu thế kỷ XIV. Một trong những hợp đồng bảo hiểm còn lưu lại được phát hành tại Genoa năm 1347, bảo hiểm cho những tổn thất liên quan đến hành trình đường biển. Bách Khoa Toàn Thư

Từ đây, bảo hiểm bắt đầu tách dần khỏi hoạt động cho vay và trở thành một giao dịch riêng: người muốn chuyển giao rủi ro trả một khoản phí, còn người nhận bảo hiểm cam kết chịu trách nhiệm trong phạm vi đã thỏa thuận nếu sự kiện xảy ra.

Đó chính là nền tảng của cơ chế phí bảo hiểm – chuyển giao rủi ro – bồi thường vẫn được sử dụng cho đến hiện nay.

Lloyd's và sự phát triển của thị trường bảo hiểm hàng hải

Một trong những dấu mốc nổi tiếng nhất trong lịch sử bảo hiểm là sự hình thành của Lloyd's tại London.

Năm 1688, Edward Lloyd's Coffee House tại Tower Street được nhắc đến lần đầu trên London Gazette. Quán cà phê này trở thành nơi tập trung của chủ tàu, thuyền trưởng, thương nhân và những người có vốn. Thông tin về tàu, hàng hóa và các tuyến hàng hải được trao đổi tại đây, đồng thời các nhà bảo hiểm nhận bảo hiểm cho những chuyến tàu có nguy cơ không trở về. Lloyds

Đến năm 1734, Lloyd's List bắt đầu cung cấp thông tin vận tải biển có hệ thống. Từ một quán cà phê, Lloyd's dần phát triển thành một trong những thị trường bảo hiểm chuyên biệt nổi tiếng nhất thế giới. Lloyds

Bảo hiểm hỏa hoạn phát triển sau Đại hỏa hoạn London

Không lâu trước khi Lloyd's trở nên nổi tiếng, nước Anh chứng kiến một thảm họa có ảnh hưởng lớn đến quá trình phát triển bảo hiểm tài sản.

Đại hỏa hoạn London năm 1666 phá hủy hơn 13.000 ngôi nhà và khiến khoảng 100.000 người mất nơi ở. Sau thảm họa, nhu cầu bảo vệ nhà cửa trước cháy tăng mạnh và những doanh nghiệp bảo hiểm hỏa hoạn đầu tiên bắt đầu xuất hiện. HISTORY CHANNEL ITALIA

Từ lĩnh vực hàng hải và cháy nổ, phạm vi của bảo hiểm tiếp tục được mở rộng sang:

• bảo hiểm tài sản;
• bảo hiểm con người;
• bảo hiểm trách nhiệm;
• bảo hiểm vận tải;
• bảo hiểm kỹ thuật;
• bảo hiểm xe cơ giới;
• bảo hiểm sức khỏe;
• các loại rủi ro doanh nghiệp.

Lịch sử ngành bảo hiểm tại Việt Nam

Tại Việt Nam, một dấu mốc quan trọng là ngày 15/01/1965, khi Công ty Bảo hiểm Việt Nam chính thức đi vào hoạt động. Theo lịch sử do Bảo Việt công bố, đây là doanh nghiệp đầu tiên kinh doanh bảo hiểm tại Việt Nam, ban đầu tập trung vào bảo hiểm hàng hải trước khi mở rộng sang tài sản, trách nhiệm và con người. Bảo Việt

Sau quá trình đổi mới kinh tế, thị trường bảo hiểm Việt Nam từng bước mở rộng với sự xuất hiện của nhiều doanh nghiệp mới.

Năm 1996 là một năm đáng chú ý: thị trường bắt đầu phát triển mạnh hơn ở lĩnh vực bảo hiểm nhân thọ; đồng thời PVI được thành lập ngày 23/01/1996, khởi nguồn từ Công ty Bảo hiểm Dầu khí Việt Nam. Bảo Việt

Từ nhiệm vụ ban đầu phục vụ các công trình dầu khí, PVI sau đó mở rộng sang năng lượng, hàng hải, tài sản, kỹ thuật và các sản phẩm dành cho cá nhân, doanh nghiệp. PVI

Ngành bảo hiểm Việt Nam bước vào giai đoạn phát triển hiện đại

Hoạt động kinh doanh bảo hiểm tại Việt Nam hiện được điều chỉnh chủ yếu bởi Luật Kinh doanh bảo hiểm số 08/2022/QH15, có hiệu lực từ ngày 01/01/2023, và đã được sửa đổi, bổ sung bởi Luật số 139/2025/QH15, có hiệu lực từ ngày 01/01/2026. Văn Bản Chính Phủ

Thị trường hiện bao gồm doanh nghiệp bảo hiểm nhân thọ, phi nhân thọ, tái bảo hiểm và môi giới bảo hiểm với quy mô ngày càng lớn.

Theo Bộ Tài chính, trong 6 tháng đầu năm 2026, tổng doanh thu phí bảo hiểm toàn thị trường ước đạt 119.344 tỷ đồng. Riêng bảo hiểm phi nhân thọ đạt khoảng 50.484 tỷ đồng, tăng 16,01% so với cùng kỳ năm 2025. Bộ Tài Chính

Trong cùng kỳ, Bảo hiểm PVI đứng đầu thị trường phi nhân thọ với khoảng 17,83% thị phần và doanh thu phí gốc ước đạt 9.000 tỷ đồng. Bộ Tài Chính

Những con số này cho thấy bảo hiểm đã phát triển từ một cơ chế bảo vệ hàng hóa trên các chuyến tàu trở thành một ngành dịch vụ tài chính có quy mô lớn trong nền kinh tế.

Công nghệ đang thay đổi ngành bảo hiểm như thế nào?

Quá trình phát triển bảo hiểm hiện nay không chỉ nằm ở việc tạo thêm sản phẩm mới mà còn chuyển mạnh sang số hóa.

Người dùng có thể thực hiện ngày càng nhiều thao tác trực tuyến như:

• tìm hiểu quyền lợi;
• tính phí;
• đăng ký bảo hiểm;
• thanh toán;
• nhận giấy chứng nhận điện tử;
• thông báo tổn thất;
• theo dõi quá trình xử lý hồ sơ.

Bên cạnh những rủi ro truyền thống như tai nạn, cháy nổ hay thiên tai, thị trường cũng phải thích ứng với các rủi ro mới liên quan đến công nghệ, chuỗi cung ứng, an ninh mạng và biến đổi khí hậu.

Có thể thấy lịch sử ngành bảo hiểm luôn phát triển song song với sự thay đổi của xã hội: khi xuất hiện rủi ro mới, nhu cầu bảo vệ và các giải pháp bảo hiểm cũng tiếp tục thay đổi theo.

Từ bảo hiểm hàng hải đến hệ sinh thái bảo hiểm hiện đại

Có thể tóm tắt quá trình phát triển của bảo hiểm qua các giai đoạn:

Chia sẻ rủi ro sơ khai
↓
Bảo hiểm hàng hải
↓
Bảo hiểm cháy và tài sản
↓
Bảo hiểm con người và trách nhiệm
↓
Hình thành doanh nghiệp và thị trường bảo hiểm chuyên nghiệp
↓
Số hóa và quản trị các rủi ro hiện đại

Dù hình thức đã thay đổi rất nhiều, nguyên lý cốt lõi vẫn giống nhau: nhiều người cùng đóng góp để chia sẻ hậu quả tài chính với số ít người không may gặp rủi ro.

Kết luận

Lịch sử ngành bảo hiểm là quá trình hình thành và hoàn thiện một cơ chế giúp xã hội quản lý rủi ro tốt hơn. Từ những chuyến tàu thương mại hàng trăm năm trước, bảo hiểm ngày nay đã mở rộng sang sức khỏe, ô tô, nhà ở, cháy nổ, hàng hóa, công trình và nhiều hoạt động sản xuất kinh doanh.

Tại Việt Nam, thị trường đã phát triển từ doanh nghiệp bảo hiểm đầu tiên hoạt động năm 1965 thành một thị trường tài chính đa dạng với hàng chục doanh nghiệp và quy mô doanh thu hàng trăm nghìn tỷ đồng mỗi năm.

Bạn đang cần lựa chọn giải pháp bảo hiểm PVI?
Tùy nhu cầu bảo vệ sức khỏe, ô tô, tài sản, cháy nổ, hàng hóa, công trình hoặc trách nhiệm doanh nghiệp, hãy lựa chọn đúng sản phẩm và phạm vi bảo hiểm để chủ động hơn trước các rủi ro trong cuộc sống và hoạt động kinh doanh.